Doktor Faustus

Man je već poslije Čarobnog brijega postao prvo njemačko književno ime, a poslije dodjele Nobelovog priznanja 1929. i savjest cijele nacije, što mu je u ta vremena samo moglo donijeti neprilike. Pukim slučajem i uz dosta sreće izbjegao je stradanja pod njemačkim fašizmom, jer ga je Hitlerov dolazak na vlast zatekao na jednom od brojnih predavanja po inostranstvu. Preplovio je okean, da bi od 1933. do 1945. bio najzvučnije ime velike i časne antihitlerovske koalicije. U tim godinama napisao je još dva velika romana: Doktor Faustus, modernu verziju renesansne njemačke legende i Geteovog Fausta, povjest o genijalnom kompozitoru Adrijanu Leverkinu koji je prodao dušu đavolu za samo još jedan ili koji više korak – kako u umjetnosti tako i u spoznaji zemaljskog, izvanzemaljkog i nadzemaljskog – a pogotovo obimnu tetralogiju Josif i njegova braća, po vjerovatno najljepšoj starozavjetnoj legendi – priči o Josifu na dvoru egipatskog faraona iz Prve knjige Mojsijeve.

U Doktoru Faustusu je došlo do prave ’provale’ istorije u Manovo umetničko stvaranje. Neposrednije nego u bilo kojoj drugoj njegovoj pripovedačkoj tvorevini, predmet spisateljske igre iz koje nastaje književni ’svet’ romana tu su i aktuelno zbivanje, čiji je pisac svedok i sudeonik, i ono što je, pripremajući ga, ovom zbivanju prethodilo, kao i dalja prošlost sa svojim figu¬rama i simbolima, delotvornim u prikazivanoj sadašnjici tako što se viđenje i tumačenje te prošlosti čitaocu neposredno daju preko naratora koji piše životopis svoga prijatelja, ali i fantomski-neuhvatljivo, kao ponovljene crte predaka na li¬cima savremenika, koje se ne vide uvek, niti je svako kadar da ih prepozna. Ni u jednom svom pripovedačkom delu nije Man tako eksplicitan, kad je reč o istorijskom zbivanju, kao u Doktoru Fa¬ustusu, ali, u isti mah, ni u jednom drugom delu ne zavisi njegovo razumevanje u tolikoj meri od sposobnosti da se prate aluzije, podrazumevani nedorečeni i poludorečeni sadržaji, niti su šifre kojima se pisac služi tako složene. Doktor Faustus slika epohalno finale, koje predstavlja na¬cional-socijalizam u Nemačkoj i Drugi svetski rat, i njegovo približavanje, viđeno pre svega iz perspektive reprezenta¬tivne sudbine umetnika, a onda i kroz preplitanje drugih, ’građanskih’ sudbina.